(9/12/1931) سالروژا شەڕێ برقی بەگییە كو داستانەكا ناڤدارە دناڤ بەرپەڕێت زێرینێت دیروكا پر سەروەریا گەلێ كوردستانێ ب گشتی و تەڤگەرا بارزان ب تایبەتی، دەما كو مایسا1919 شوڕەشا شێخ محمودێ حەفید دەست پێ بووی،رێبەرێ ڕوحی شێخ ئەحمەدێ بارزانی هاریكاریا وی كرو نامەیەك بو شێخ و سەروكێت هوزان هنارد ل دەڤەرا بادینان و هاندان بو هاریكاریا شێخ محمودی،نامەیەكیش نڤیسی بو هاریكاری كرنا وان و هژمارەكا چەكداران ژی ب سەروكاتیا بارزانی نەمر هنارد ب ڕێیا(دولا بیاڤ)و هژمارەكیش ب ڕێیا دەڤەرا بالەكایەتی،ئەڤ دوو هێزە ل رێیێ دا كەفتنە زور كەمینا و تەلیادا هەتا كو گەیشتنە سلێمانیێ و دەما گەیشتیە وێرێ ژی شوڕەش هاتبو لناڤ برن و شێخ محمود ل دەربەندا بازیان هاتبو گرتن ب دەستێ ئینگلێزان،ئەڤ هەلۆیستێت شێخ ئەحمەدێ بارزان ل دژی داگیر كەران و ئەو نامەیێت كو بو هندەك سەروك هوزان هناردبوون بو بەربەرێكانێیا دگەل داگیر كەران و وانیش دابویەڤ حاكمێ سیاسی ل موسلێ،لەوا كار ب دەستێت ئینگلێز پێ هەڕشین و بڕیار دا كو دربەكێ كۆژەك ل بارزانییان بدەن ودەڤەرێ پێ چول بكەن و ئاسوریان بیننە جهێت وان و ل گوندێت وان نیشتەجێ بكەن،سەرباری كو هندەك ئاسورییان ئەڤ كارەكر لێ پڕانیا وان نەڤیا پەیوندیێت خو يێت دیروكی دگەل بارزانیان تێك بدەن،ئینگلێزیش كو مژویلی هندەك شولێت دیكە بوو،دەست وەشاندن ل بارزانیان بو دەمەكێ گونجایی تر هێلاڤە،ل مانگا چریا دوویێ سالا(1919)كۆلۆنێل بیل،حاكمێ مووسل دگەل كاپتەن (سكۆت)حاكمێ ئاكرێ گەڕیانەك ل دەڤەرێت سورچی و زێبارییان كرو هاتنە دەڤەرا بارزانیش،كۆلۆنێلی دەست ب هەڕەشە و گەفا كر ل دژی شێخ ئەحمەدێ بارزانی و باج و سەرانەكێ زور ئێخستە سەرملێت سەروك هوزێت ڤێ دەڤەری، پ وی وەربوو هتوڤە دێ پێوەستیت دەسەلاتا خو بسەپینیت،ل وی دەمیدا سەروك هوزێت سورچی و زێباری بڕیار دا كەمینەكێ بو كۆلۆنێل و تاقمێ وی ڤەدەن،ل دەما ڤەگەڕیانا وان ل نزیك گوندێ(بیرەكەپرا)فارس ئاغایێ زێباری خزمێ خو (بابەكر ئاغا زێباری)هناردە خزمەتا شێخ ئەحمەدێ بارزانی دا كو ئەمرێ وان وەرگریت و پشتا وان بگریت،شێخ ئەحمەدی رەزامەندی نیشاندا ب مەرجەكێ كو هەمی لایەك بەلێنێت خو ب جی بینن،لبەر كو بێ گومان ئینگلێز دێ هەلوێستەكێ توند وەرگرن،ئەو بوو برایێ خو(محمد صدیق بارزانی)هناردە بیرەكەپرا دا كو دگەل واندا پشكداریێ بكەت، (بیل وسكۆت)دوێ كەمینێدا ل روژا(4/11/1919)هاتنە كوشتن. ل بهارا(1920)ێ ئێنگلێزان ئاسوری هاندان بو شەڕێ دگەل كۆردان،ئەو بوو فارس ئاغایێ زیباری دگەل خێزان و خزمێت خوو عەشیرەتا خو ڤە چون بو ئیرانێ و پەنابرە بەر سمایل ئاغایێ شكاك،ل بارزانیش شەڕەكێ دژوارو خویناوی دناڤبەرا بارزانیان و ئاسوریان رویدا.دوی شەڕیدا(سەعید ئولی بەگ)شەهید بوو كو فەرماندەیەكێ ناڤدارێ بارزانیان بوو،لێ خوشبەختانە زور پێ نەچوو هەر دوو لا پێ حەسیان كو ئەڤە پیلانەكا چەپەلا ئینگلێزانە و شەڕ ڕاگرت،بەری ڤ شەرەی چ جاران ناڤبەرا بارزانیا و ئاسوریا تێك نەچو بوو.هەر وەتوڤ هەلوێستێ پڕ شەرەفێ (مارشەمعون)ناهێتە ژبیر كرن بەرامبەر شێخ عبدالسلام بارزانی ل دەما كو ب ئەگەرا شەڕێ تركا ناچار بوو دەڤەرێ ب جهـ بهێلیت و بچیتە(تیارێ)مەلبەندێ(مارشەمعون)ی و ڤەحەواندی.تەڤگەرا بارزان هەر دەم پەیوەندیێت باش دگەل ئاسوری و ئەرمەنییان هەبوو،دەما كو ل سالا(1920)ێ ئەرمەنی توشی كوشتنەكا بێ رحمانە بووی (ئەندرانیك پاشا)نامەیەك بو شێخ ئەحمەدێ بارزانی هنارد و هەوارا خو ئینا لالی شێخی،شێخ ئەحمەدی ئەمر دا ئولی بەگی دا كو ب هێزەكا(200)كەسی بچیت،بارزانی نەمریش دناڤ وێ هێزێدا بوی،وی سەر دەمی ناچار بوون هەتا كو لناڤ هوزێت دیكە دەرباز بووی ببێژن دێ چینە شەرێ ئەرمەنیان لبەر كو كاریگەریا راگەیاندنا عوسمانیان یا زور بوو ب ناڤێ ئائینی،ئەو بوو گەهشتنە هاری ئەرمەنیان و خێزانێت وان ل كۆشتنێ رزگار كرن،مالباتا ئەندرانیك پاشایش دگەل وان خێزانا دا بوو کو گەهاندنە سوریایێ و ل ڕێیا زاخو ڤەگه‌ریانەڤ بارزان،دوی شەڕەیدا دگەل سوپایێ تركان 14شەهید دا بوون.پشتی هنگی ئینگلێزان زور هەول دا ب هەر نرخەكێ هەبیت شێخی بو لایێ خو ڕاكێشن،جارەك پ گەف و هەڕەشان،جارەك ب تەماع كرنێ،لێ شێخ ئەحمەدی ب چ ئاوایەكێ ڕێبازا خو نەگوڕی و تەسلیمی خاستێت وان نەبوی لبەر كو ئیرادا وی گەلەك ب هێزتر بوو كو كەس پێوەستیت كارتێكرنێ لسەر بكەت،هەر جارا هاتبانە لالی دا ئەمر كەت كو پارە و مەزناتی نەڤێت،ب تنێ دڤێت ب ئارامی و سەربەستی لسەر خاكا خو بژیت و هەر وەتوڤ دا ئەمر كەت: ل كەرەما خۆدێ مە مال و ملكێ خ ویێ هەی،مە نەڤێت غەدرێ ل كەس بكەین و كەسیش غەدرێ لمە بكەت. پشتی ماوەیەكێ فەوجا بەریتانیان بلێ ب جهـ هێلا و فەوجەكا عێراقی ب فەرماندەییا عەقید برقی جهێ وان گرتەڤە و هەر دگەل هاتنا وان بو بلێ دەست هاڤێتە تەشقەلە و هاندانان. هاڤینا 1931 ێ پەلامارا هۆزا شێروان ل دەڤەرا بارزان دا و گوندێت(گركالێ و كۆلەكا و بابكێ)تالان كرن و مالێت وان سوتن،دوی سەردەمەیدا بارزانی نەمر سەردانا وێ دەڤەرێ دكر،چەند كەس كوم كرن و ڕادوی تالانكەران كەفت و ل دەشتە هێرتێ گەیشتە وان،پشتی لێكدانەكا كت و پڕ،مال و مالاتێ وان گوندان لێ ڤەستاند،جارەكا دیكەش هەر ل وێ دەڤەرێ پەلامار رویدا،25/11/1931ێ دیسان بارزانیان بەروكا وێ پەلامارێ گرت،شێخ ئەحمەدێ بارزانی روژا 27/ 11/1921 ێ ئولی بەگ ب هێزەكا مەزنڤە هنارد، دئێكەم پێكدادانێدا هوزا بەرامبەر ڕەڤی و ئەو تالانا كو كری ب جهـ هێلا،لێ ئولی بەگی ب ڤێ چەندێ واز لێ نەئینا و ڕادوی وان كەفت و توشی شكەستنەكا مەزن كرن،پشتی وێ سەركەفتنێ،قائمقامێ زیبارێ كو هنگی بلێ سەنتەرێ قائمقامیەتا زێبارێ بوو،ب ناڤێ حكومەتا عێراقێ پەیوەندی ب شێخ ئەحمەدی كر كو دیارە حكومەت حەز دكەت ئاریشا دناڤبەرا بارزانیان و هوزێت دی نەمینیت و چارەسەر بكەت. ئەو بوو پشتی رازیبونا شێخی،داخاز لێ هاتە كرن كو باوەر پێكریەكێ خو پنێریت،شێخ ئەحمەدی روژا (3/12/1931)محمدصدیق بارزانی هنارد. ئاگاداری گەیشتە عەقید برقی بەگی كو بارزان یا چولە و ب تنێ چەند زێرەڤان نەبن كەس ل بارزان نییە،ئێكسەر فەرمان دا پەلامارا بارزان بدەن چونكی دەرفەتەكا باشە،ب راستیش وەتوڤ بوی،لبەر كو هندەك دگه‌ل ئولی به‌گی چوبوین و هنده‌ک ژی دگه‌ل محمد سدیقی، نه‌خشێ حکومه‌تێ وه‌توڤ بوی كو چار دورێت گوندێ بارزان بگریت و داخازێ ل شێخ ئەحمەدی بكەت پ بێ قەید و شەرت خو ڕادەست بكەت،ل بەرسپێده‌یا(9/12/1921) عەقید برقی به‌گ ب هێزێت خوڤە گەیشتە ڕەخ و چانێت گوندێ بارزان،هەتا كو پشت ڕاست بوو ب تەڤاڤی گوند یێ گرتی،ئێكەم شڤانێ ل گوندی هاتیە دەر گرت و عەقیدبرقی پەیام بو شێخ ئەحمەدی هنارد كو ئێكسەر بێ هێڤە و وێڤە خو ڕا دەستێ وان بكەت،دەما شڤان ڤەگەڕیایە گوندی ئەوا دیتی و گوهلێ بوی بو شێخ ئەحمەدی ڤەگێڕا،هێڤاریا وێ شەڤێ واتە(8/12/1931)مەلا مستەفا بارزانی ڤەگەریا بویەڤ بارزان و هەوالا ڤەگەڕیانا وی نەگەیشتبویە عەقید برقی بەگی. شێخ ئەحمەد ل مال هاتە دەرێ و بەرەڤ مزگەفتێ چو و هناردە مەلا مستەفای و هندی چەكدارێت ناڤ گوندی هەبوون كوم كرن و تێگەیاندن و پرسیار پێ كر كا چ بكەن باشە؟ ب پڕانی رژد بوون لسەر هندێ كو هەتا دوایین دلوپا خوینێ بەرگریێ بكەن،ئەو بوو شێخ ئەحمەدی ب نامەیەكێ بەرسڤەكا توند بو(برقی)هنارد كو تێدا هاتبوو: تو ب هێزا خوڤە هاتیە سەر مالامە،بەڕەڤانی كرنیش مافێ ڕەوایێ مەیە،لبەر هندێ ئەم دێ پارێزڤانیێ ل خو كەین و تەش هەر چیا ل دەست دهێت بكە،زەلاما جهێ خو گرت و خو ئامادە كر بو شەڕ كرنێ،شێخ ئەحمەد پ خوش چو سەر گرەكێ هنداڤ بارزان ب ناڤێ (گەرویابنی).دگەل ئێكەم تیروژكا ڕوژێ بالافڕەك هاتە سەر گوندی و سەلیەك ڕەشاند و دگەل هندێش ئاگرێ تفەنگ و شێست تیران ل هەمی لایەكێ بەرەڤ گوندێ بارزان دەست پێكر،شەڕەكێ نا بەرامبەر هەتا هێڤارێ ڤه‌کێشا و بارزانیان ب پەلامارەكا قارەمانانە ل سێ لایەنڤە هەلكۆتایە سەر هێزا سۆپای. تێكرای هژمارا بارزانیان نەدبوویە هەشتێ كەس،پشتی شەڕەكێ دەستە و به رچێل،دوژمن زور ب خرابی تێك شكەست و عەقید برقی دگەل هژمارەكا كێم ل هێزا خو پێوەستا بڕەڤیت و ب ساخی خو بگەهینیتەڤ بارەگایێ فەوجێ كو دوژمنێ وان هەر ب دویڤە بوی.دوژمنی كەلەشێت كوشتیێت خو و پشكەكا زور ل چەك و جبەخانێت خو ل گوڕەپانا شەڕی ب جهـ هێلا،هژمارا كوشتیێت وان(126)كەس بوون،هژمارەكیش لێ هاتنە گرتن،بارزانیان سەركەفتنەكا هندا مەزن بدەستڤە ئینا كو د هزرا كەس دا نەبوی،دڤی شەرەیدا (5)شەهیدیش دان كو ناڤێت وان ئەڤە بوون:1-جیجوك هەڤنكی2- مسعود زبیر بارزانی 3- حەجی بابكر هەڤنكی4- تەیب شێرو هەڤنكی5- عزیز مستەفا ببانی(5)كەسیش بریندار بوون،دەما هەوالا وێ پەلاماری گەیشتە محمد صدیقی فەرمان دا قائمقامێ زێبارێ و چەكدارێت وی كو (8) كەس بوون بگرن ب خوش ب لەز ڤەگەریا بارزان،روژا(11/12/1931)ێ محمد صدیق ب هێزا خوڤە و دگەل قائمقامێ زیبارێ گەهشتنە بارزان، و روژا(12/12/1931)شێخ ئەحمەدی ئەمر دا: قائمقام و چەكدارێت وی و تەڤایا وان ئێخسیرێت ل شەڕێ بارزاندا هاتبون گرتن بەر دان و ب پاراستنەكا تەڤاڤ هەتا نزیك بلێ برن،شێخ ئەحمەدی پەیامەك ب ڕێیا قائمقایمی بو بەرپرسان هنارد و مخابنیا خو بو ڤێ رویدانا نەخوش و ئەوێت بویە قوربانی دەربڕی و ئارەزویا خو نیشێ دا كو ئاشتی و ئارامی ڤەگەرێتەڤ دەڤەرێ،لبەر زور ئەگەران حكومەتێ داخازییا شێخی په‌سه‌ند کر. ئێک ل وان ه‌گه‌ران ئه‌و بوو کو هێزا میری توشی شوروشا شێخ محمودی ببوو ل سلێمانیێ و زستانیش دا هاتبوو،هەر وەتوڤ لبەر وێ پەندا روژا(9/12/1931)ێ کو نیشا عەقید برقی بەگی دای،حكومەت دلنیا ببوو كو فەوجا بلێ پێناوەستیت چ هێرشێت دی بكەت و دڤێت ب هێزەكا نوی و پڕ چه‌ك كری هێرشێ بكەن،ئەڤ ئەگەرە بونە سەدەما وێ چەندێ كو حكومەت ڕێیا خو بگوڕیت و بەرهەڤیا خو دەربری كو دان و ستناندنان دگەل شێخ ئەحمەدی بكەن و دگەل ڕێك بكەڤن. پێدڤی بوو حكومەت پێداچونەڤێ لسەر حسابێت خو بكەت،ئەو بەرگری و شەڕێ قارەمانانەیێ كو روژا(9/12/1931)ێ تووشی وان بووی سەلماند كو پەلاماردانا بارزان پێدڤی ب پیلان و نەخشێت هوی رو هێزەكا مەزن هەیە.هاملتون ل پەرتوكا خودا ب ناڤێ(ڕێكەك ل كوردستانێ)دا دوبارە دكەتەڤە كو نیازا حكومەتێ هەمبەری بارزان یا خراپ بو و دڤیا ب هەر نرخەكێ بیت لناڤ ببەت،ناڤبری دبێژیت: سالا1931ێ كو حكومەتێ سوپا هناردیە شەڕێ شێخ ئەحمەدێ بارزانی،ئەڤ هەجەتە دئینا كو: باشە ئەم چ ل ڤی سوپایەی بكەین،مە پارەیەكێ زور بو چەك و ئامادە كرنا سوپای خەرج كریە،ئەگەر نەهنێرینە ڕێكا رەواندوزێ فێرە هونەرێ شەڕكرنێ ببن چ بكەن،بلا ل شەڕێ دژی كوردان فێرە شەڕی ببن.
منیش ب پێكەنیڤە ئەڤ بەرسڤە بو وان هنارد:
ل ڤێ دەڤەرێ نزیكتر بو موسل و بەغدایێ،دەڤەرەكا پان و بەرینا بیابان و چول یا هەی كو یا عێراقێە و بو تاقیكرنا توپ و تفەنگ و ب گەڕخستنا تانك و دەبابە و فڕینا فڕوكە و تەقاندنا توپان جییەكێ گونجاییە،توپان ل وێرێ تاقی بكەن،كەسیش ڤ بەر ناكەڤیت،بەلێ نە هنێرنە كوردستانێ لبەر كو عەرەبیش یێت لێ هەی نەوەك ڤ بەر بكەڤن،بەلێ وەتوڤ یا دیار بوو حكومەتێ بڕیار دا بوو ل بارزان بدەت و ب ڤێ هەجەتا كەڤنە پەرست نە و شوڤێنی،دڤیا مەشق و ڕاهێنانا سوپایێ خو بكەت و شەڕەكێ زالمانە بجەڕبینیت كو ل دژی وان هەڤوەلاتیان دەست پێكربوو كە هیچ تاوانەك نەبوو ب تنێ ئەڤە نەبیت كو دژی سیاسەتا ته‌په‌سەركرنێ و لناڤ برنا نەتەوی كو دژی وان دهاتە كرن بوون.


ژێده‌ر: بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی کورد(مسعود بارزانی)