ل کۆمارا ترکیەیێ، پرسا نەتەوەیی یا کورد پرسا سەد سالییە. ئەڤ پێڤاژۆیا سەد سالی، پێڤاژۆیەکە گەلەک ب خوین و دژوارە. کورد، دەما کۆ ژ ئالیێ کۆمارا ترکیەیێ دە ھاتن ئینکار کرن و مافێن وان ھات خەسپ کرن، سەریھلدان. سەریھلدانا نەتەوەیا کورد ژ سالا ١٩١٩ -ئان دەست پێ کر، ھەتا سالا ١٩٣٨ -ئان ب سەریھلدانا دەرسیمێ داوی ھات. ھەزار مخابن سەریھلدانێن ملی یێن کورد ژ ئالیێ دەولەتێ دە ب قەتلیام و ژەنۆسیدێن لەشکەران ھاتن شکاندن و تەمراندن.
پشتی سەریھلدانێن ملی یێن ل کوردستانێ، دەمەکە درێژ گەلێ کورد و بەرپرسیارێن وان ژ دەرڤەیی سیاسەتێ مان و کورد ل سەر قەدەرا خوە دەستھلاتدار نەبوون. کۆمارا ترکیەیێ، د ١٩٤٦ -ئان دە بریار گرت، کۆ گۆری دنیایا دەمۆکرات تەڤبگەرە. ژ بۆنا ڤێ ژی، پێڤاژۆیا پرپارتتیێ دەست پێ کر. کوردان د ڤێ پێڤاژۆیێ دە ھەلوەستەکە سەربخوە و ئۆتۆنۆم نیشان نەدان. د پارتیێن دەولەتێ و ترکان دە سیاسەت مەشاندن. ب تایبەتی ژی د پارتیا دەمۆکرات دە جیھ گرتن. لەورا پارتیا دەمۆکرات، ب ئاوایەکی ژ دەولەتێ ئازاد و ئۆتۆنۆم تەڤدگەریا و ب ھێزێن ناڤنەتەوەیی و ئەمەریکایێ رە د ناڤ دانووستاندنەکێ دە بوو و ژ بوویەرێن ھەرێما کوردستانێ رە نەزیکاتی نیشان ددا.
کورد، د سالا ١٩٥٩ -ئان دە ژ بۆنا خوە و ژ بۆنا مافێن خوە یێن نەتەوەیی کەتن ناڤ ھەولدانەکە گەلەک قەلس و بێ رێخستنی. ئەڤ ھەولدانا دۆمدار نەبوو. ب ھەپسکرنا ٥٠ کەسی، ئەڤ پێڤاژۆیا ھات داوی. ئەو دۆزا وەک دۆزا ٤٩ -ئان تێ ب ناڤ کرن.
د سالێن ١٩٦٠ -ئی دە کوردێن چەپ د ناڤ پارتیا کارکەر دە جیھ گرتن. پارتیا دەمۆکرات یا کوردستانا ترکیەیێ د سالا ١٩٦٥ -ئان دە ب قادرۆیەکە گەلەک قەلس و کێمھەژمار ئاڤا بوو. تەڤگەرا سەربخوە یا کورد، ب ئاڤابوونا ددکۆ -یێ قەرەکتەرەکە کیتلەوی و ڤەکری و لەگال قەزەنچ کر. ژ وێ دەمێ ڤر ڤە د ٤٠ سالی دە تەڤگەرا باکورێ کوردستانێ د گەلەک مەرھەلەیان رە دەرباس بوو و گھیشتە ڤێ قۆناغێ.
*****
ل ترکیەیێ، د ڤان مەھێن داوی دە پرسا نەتەوەیی یا کورد د رۆژەڤێ دە پرسا یەکەم و گرینگە. ل سەر پرسا نەتەوەیی یا کورد مناقەشەیێن گەلەک گرینگ ھەنە. ھکومەتێ ژی، ژ بۆنا خوە پێڤاژۆیەک تەسپیت کریە و پرۆژەیەکێ ژ بۆنا خوە دمەشینە. ئارمانجا ھوکومەتێ ئەوە، کۆ دەولەتێ ژنووڤە ئاڤا بکە؛ مەشروعیەتا دەولەتێ، ب دەمۆکراسیێ، ب “ پرسا کورد ”، ب گلۆبالیزمێ، ب یەکیتیا ئەوروپایێ قەزەنچ و فرەھ بکە.
ل ھەمبەری پرۆژەیا دەولەت ھکومەتێ، کورد، خوەدیێ پرۆژەیەکە نەتەوەیی، ھەڤبەش، راسیۆنال، نووژەن نینن. ب تایبەتی ژی، وەک ئاکتۆر پ.ک.ک. ێ دتپێ ژ ڤێ پێڤاژۆیێ بەرپرسیارن. لێ دتپ پ.ک.ک. ێ ژی، ژ بۆنا کۆ “ پرسا کورد ” چارەسەر نەبە ھەول ددن. لەورا سەرۆکەرکانیا دەولەتا ترک و پ.ک.ک. ێ ب ھەڤ رە ناخوازە کۆ پرسا کورد چارەسەر ببە. دەستھلاتداری و سەروەریا وان ب ڤی ئاوایی دۆم بکە. ژ بۆنا ڤێ ژی، پ.ک.ک. ێ د چارچەوا دەولەتا کوور و سەرۆکەرکانیا ترکیەیێ دە تەڤدگەرە.
د ڤان رۆژێن داوی دە پ.ک.ک. ێ، ب سەدەما جیێ ئۆجالانی و سالڤەگەرا دامەزراندنا ٣١ سالی یا پ.ک.ک. ێ کەتیە ناڤ چالاکیان. ئەڤ چالاکیان د ڤێ مەرھەلەیێ دە پێویست نینن، لێ دیسا ژی پ.ک.ک. ێ ڤان چالاکیان پێک تینە. ئەڤ ژی سەدەمێن چالاکیان تینە رۆژەڤا مناقەشەیێ. ئەز ب خوە نە د وێ باوەریێ دە مە، کۆ سەدەمێن چالاکیێن پ.ک.ک. ێ یێن دەمێن داوی سەدەمێن تێن نیشان داین، نینن. لەورا وەک تێ زانین ژ بۆنا ئۆجالانی ھەپسخانەیەکە نوو ھات ئاڤا کرن. ئۆجالانی بەرێ ل ھەپسخانەیێ ب تەنێ دژی. د ھەپسخانەیا نوو دە ھەڤالێن وی ئانین جەم وی. ئەو و ھەڤالێن خوە ھەر ھەفتەیێ چەند سەاتان ھەڤوودو دبینن. ووسا دیارە، کۆ ئۆجالانی ژ ڤێ یەکێ کێفخوەش نینە. ژ بۆنا ڤێ ژی سەدەما تێ دیار کرن، سەدەما راستەقینە نینە. سەدەمێن دن ھەنە کۆ ئۆجالانی نە رەھەتە و ژ رەوشا خوە ئیرۆ خوەدیێ گلی و گازندایە. گۆری باوەریا من سەدەما ئەساسی ئەوە، کۆ ئۆجالانی دەما کۆ ب تەنێ بوو و ل ئیمرالیێ د بن کۆنترۆل و باندۆرا لەشکەران دە بوو، گۆری دلێ خوە و ھێزێن پشتگر ھەڤالبەند تەڤدگەریا. ھوکومەتێ، د ھەپسخانەیا نوو دە کۆنترۆل گرتیە دەستێ خوە، لۆما ئۆجالانی ژی، ژ ڤێ رەوشێ نە رەھەتە.

ل جەم ڤێ یەکێ، ژ بۆنا چالاکیان سەدەمێن گشتی ھەنە. پ.ک.ک. ێ د ڤێ مەرھەلەیێ دە د ناڤ کوردان دە دەستھلاتدارە و ب ریا دتپێ د مەجلیسا ترکان دە تێ تەمسیل کرن. ھکومەتێ ژ بۆنا پرسا نەتەوەیی یا کورد گۆری خوە و گۆری پارادیگمایا خوە پێڤاژۆیەک تەسپیت کریە و پرۆژەیەکێ دمەشینە. د ڤێ پێڤاژۆیێ دە دڤێ پ.ک.ک. ێ ب ریا دتپێ ببە تەرەف، پرۆژەیەکە لایقی نەتەوەیا کورد پێشکێش بکە و ل سەر مەسایا بازارێ جی بگرە. پ.ک.ک. ێ ژ بۆنا کۆ خوەدیێ پرۆژەیەکە نەتەوەیی نینە، دەولەت ھکومەت ببێژە کۆ وەرە ل سەر ماسەیێ روونە ژی، دێ قەبوول نەکە. لەورا دەما کۆ ل سەر ماسەیا بازارێ روونە، د ناڤ گەلێ کورد دە دەشیفرە دبە و گەلێ کورد دێ فاھم بکە کۆ پ.ک.ک. ێ ژ بۆنا بەرژەوەندیا نەتەوەیی خەبات ناکە. ژ ئالیێ دن دە دەولەتا کوور و ھێزێن کۆ ب ئۆجالانی رە د ناڤ پێوەندیێ دە نە ناھێلن، کۆ ئەو ببن تەرەف و د پرسا کورد دە بەرپرسیاریا خوە بینە جیھ.
ژ ئالیێ دن دە، ئەڤ پێڤاژۆیا، بێچەکبوونا پ.ک.ک. ێ ژی تینە رۆژەڤێ. پ.ک.ک. ێ دەما کۆ د بازارا سڤیل و دەمۆکلراتیک دە ببە تەرەف، دڤێ دەڤ ژ چەک بەردە. لێ ئەو ژی نە ل بەرژەوەندیا پ.ک.ک. ێ و ئەلیتا دەستھلاتدار یا پ.ک.ک. ێیە. لەورا ھەبوونا پ.ک.ک. ێ و ئەلیتا رێڤەبر د چەکداربوونێ دەیە. پ.ک.ک. ێ ب چەک ھەیە و ب چەک ئاڤا بوویە؛ دەما کۆ دەڤ ژ چەک بەردە پ.ک.ک. ێ ژی دقەدە.
دیسا پ.ک.ک. ێ نکارە دتپێ، رێخستنێن دن یێن گرێدایی خوە، ئەندامێن خوە، مالیا خوە کۆنترۆل بکە و باندۆرا خوە بکارە بدۆمینە. ل جەم ڤێ یەکێ سەرۆکاتیا پ.ک.ک. ێ ب چەکان کاریزمایەکێ و کارییەرەکێ قەزەنچ دکن.

İbrahim Güçlü
(ibrahimguclu21@gmail.com)
netewe.com